Komisioni Evropian pritet të prezantojë të martën, më 6 tetor, një dokument të shumëpritur mbi mënyrën se si Bashkimi Evropian duhet të përgatitet për zgjerimin e ardhshëm, pas pothuajse një viti shtyrjesh.

Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, pritet të prezantojë rezultatet e rishikimit të politikave para zgjerimit, një dokument që do të vendosë në qendër tri çështje kryesore: traktatet e BE-së, buxhetin dhe procesin e vendimmarrjes.

Dokumenti nuk do të ketë fuqi ligjërisht detyruese, por do të përcaktojë qasjen strategjike të Komisionit dhe pritet të shërbejë si bazë për diskutimin e liderëve të BE-së në samitin e Këshillit Evropian më 15-16 tetor.

Një prej elementeve kryesore për vendet kandidate lidhet me “udhërrëfyesit për kandidatët më të avancuar”, të paralajmëruar nga presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, në fjalimin e saj për Gjendjen e Unionit më 16 shtator.

Në këtë grup pritet të përfshihen Shqipëria, Moldavia, Mali i Zi dhe Ukraina.

Udhërrëfyesit, të cilët pritet të përmbajnë afate dhe objektiva konkrete për reformat e nevojshme, nuk pritet të publikohen më 6 tetor.

Ata parashikohet të paraqiten së bashku me Paketën e Zgjerimit 2026, aktualisht të planifikuar për më 28 tetor.

Shqipëria, në fokus të diskutimeve për Kapitullin 20

Ndërkohë, në Bruksel po zhvillohet sot mbledhja e grupit të punës për Zgjerimin dhe vendet që negociojnë anëtarësimin në Bashkimin Evropian ( COELA ), ku në fokus është pozicioni negociues i Shqipërisë për Kapitullin 20, “Sipërmarrja dhe Politika Industriale”.

Diskutimet në COELA synojnë konsolidimin e qëndrimit të vendeve anëtare lidhur me mbylljen e përkohshme të këtij kapitulli në negociatat e anëtarësimit me Shqipërinë.

Në rast të arritjes së konsensusit në COELA, çështja parashikohet të kalojë për shqyrtim në COREPER, përpara formalizimit të mëtejshëm në një Konferencë Ndërqeveritare BE-Shqipëri, e planifikuar për më 13 tetor.

Shqipëria ka hapur të gjitha kapitujt e negociatave për anëtarësim në BE. Deri tani, vendi ka mbyllur përkohësisht tre kapituj: Kapitullin 25, “Shkenca dhe kërkimi”, Kapitullin 26, “Arsimi dhe kultura”, dhe Kapitullin 30, “Marrëdhëniet e jashtme”.

Garancitë kundër regresit demokratik

Një pjesë e rëndësishme e diskutimit lidhet me mënyrën se si BE-ja mund të mbrohet nga regresi demokratik pasi një vend kandidat bëhet anëtar.

Kos ka deklaruar se, nëse një vend “bën hapa pas në çështjet tona themelore”, përfshirë demokracinë dhe sundimin e ligjit, “garancitë duhet të godasin fort”.

Një prej mundësive është përfshirja e dispozitave specifike në traktatet e ardhshme të anëtarësimit, të cilat gjatë një periudhe tranzitore mund të lejojnë pezullimin e disa të drejtave nëse një shtet i ri anëtar cenon sundimin e ligjit.

Ideja është mbështetur edhe në një dokument jozyrtar të pesë vendeve anëtare, të cilat kanë kërkuar nga Komisioni një “katalog opsionesh” për mekanizmat mbrojtës në traktatet e ardhshme të anëtarësimit.

Komisioni, megjithatë, nuk synon vendosjen e kritereve të reja të anëtarësimit vetëm për vendet e reja.

Unanimiteti, një tjetër pikë diskutimi

Një tjetër çështje është përdorimi i unanimitetit gjatë negociatave.

Kalimi i përgjithshëm drejt votimit me shumicë të cilësuar konsiderohet i vështirë, por një prej opsioneve të diskutuara është reduktimi nga rreth 150 në 70 i vendimeve që kërkojnë unanimitet gjatë fazave të ndërmjetme të procesit të anëtarësimit.

Një ndryshim i tillë synon të zvogëlojë mundësinë që negociatat e një vendi kandidat të bllokohen nga mosmarrëveshjet dypalëshe.

Mes instrumenteve që mund të përdoren janë të ashtuquajturat klauzola “passerelle”, të cilat lejojnë ndryshimin e mënyrës së vendimmarrjes në fusha të caktuara pa kërkuar një rishikim formal të traktateve.

Komisioni shqyrton ndryshimin e metodologjisë

Komisioni po shqyrton gjithashtu ndryshime në metodologjinë e zgjerimit.

Kos e ka përshkruar sistemin aktual si një metodologji të krijuar “për kohë paqeje, jo për kohë kur duhet të veprojmë shpejt”.

Por, përballë rezervave të vendeve anëtare ndaj një reformimi të thellë të procesit, integrimi gradual duket se ka më shumë mundësi të avancojë.

Kjo do t’u mundësonte vendeve kandidate të merrnin pjesë në programe dhe fusha të caktuara të politikave të BE-së përpara anëtarësimit të plotë.

Publikimi i dokumentit më 6 tetor pritet kështu të japë sinjalin e parë konkret se si synon të ndryshojë vetë Bashkimi Evropian përpara zgjerimit të ardhshëm.

Për Shqipërinë, krahas procesit të Kapitullit 20, etapa tjetër e rëndësishme pritet në fund të muajit, kur Komisioni Evropian të paraqesë udhërrëfyesin me reformat, afatet dhe objektivat për kandidatët më të avancuar.